Menu Đóng

Rối loạn Stress sau sang chấn (PTSD)

Rối loạn Stress sau sang chấn (PTSD)

Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) là những hồi tưởng mang tính thâm nhập, tái hiện của một sự kiện sang chấn quá mạnh; sự hồi tưởng kéo dài hơn một tháng và bắt đầu trong vòng 6 tháng sau đó. Sinh lý bệnh học của rối loạn này chưa được hiểu rõ. Triệu chứng cũng bao gồm việc né tránh các kích thích liên quan đến sự kiện sang chấn, các cơn ác mộng, và hồi tưởng.

Triệu chứng và Dấu hiệu

Thông thường, bệnh nhân thường xuyên có những ký ức không mong muốn tái hiện lại sự kiện khởi phát. Ác mộng về sự kiện là phổ biến. Hiếm hơn nhiều là các trạng thái phân ly khi thức tạm thời trong đó các sự kiện được lặp lại như thể đang xảy ra (hồi tưởng), đôi khi khiến bệnh nhân phản ứng như thể trong tình huống ban đầu (ví dụ các tiếng ồn lớn như pháo hoa có thể gây ra hồi tưởng lại khi đang chiến đấu, có thể khiến bệnh nhân tìm chỗ trú ẩn hoặc nằm úp mặt xuống mặt đất để tự vệ).

Bệnh nhân né tránh các kích thích liên quan đến sang chấn và thường cảm thấy tê cóng và không quan tâm đến các hoạt động hàng ngày.

Đôi khi các triệu chứng xuất hiện từ sự tiếp tục của rối loạn stress cấp hoặc chúng có thể xảy ra riêng biệt, bắt đầu trong vòng 6 tháng sau sang chấn. Đôi khi biểu hiện đầy đủ các triệu chứng bị trì hoãn, xảy ra nhiều tháng hoặc thậm chí hàng năm sau sự kiện chấn thương.

Trầm cảm, các rối loạn lo âu khác và lạm dụng chất phổ biến ở những bệnh nhân bị PTSD mãn tính.

Chẩn đoán

Tiêu chuẩn lâm sàng

Để đáp ứng các tiêu chuẩn chẩn đoán, bệnh nhân phải bị phơi nhiễm trực tiếp hoặc gián tiếp với một sự kiện sang chấn và có các triệu chứng từ mỗi loại sau đây trong khoảng thời gian lớn hơn tháng.

Các triệu chứng mang tính thâm nhập 

  • Có những kí ức đau buồn tái diễn, không mong muốn, mang tính thâm nhập.
  • Có những giấc mơ gây đau buồn xảy ra thường xuyên (ví dụ, cơn ác mộng)
  • Hành động hoặc cảm thấy như thể sự kiện đang xảy ra lần nữa, có thể từ việc có những hồi tưởng đến hoàn toàn mất đi nhận biết về môi trường hiện tại xung quanh
  • Cảm thấy căng thẳng tâm lý hoặc cơ thể khi gợi nhớ về sự kiện (ví dụ, thông qua ngày kỷ niệm sự kiện, âm thanh tương tự như những gì họ được nghe trong sự kiện)

Rối loạn Stress sau sang chấn (PTSD)

Các triệu chứng né tránh 

  • Né tránh các suy nghĩ, cảm xúc, hoặc ký ức liên quan đến sự kiện
  • Né tránh các hoạt động, địa điểm, cuộc trò chuyện hoặc những người gây kích hoạt ký ức về sự kiện
  • Tác động tiêu cực lên nhận thức và cảm xúc
  • Mất trí nhớ về các phần quan trọng của sự kiện
  • Những kì vọng hoặc niềm tin tiêu cực dai dẳng và bị phóng đại về bản thân, những người khác hoặc trên giới
  • Những suy nghĩ lệch lạc dai dẳng về nguyên nhân hoặc hậu quả của sang chấn dẫn đến đổ lỗi cho bản thân hay người khác
  • Tình trạng cảm xúc tiêu cực dai dẳng (ví dụ như lo sợ, ghê rợn, tức giận, tội lỗi, xấu hổ)
  • Giảm đáng kể sự quan tâm hoặc tham gia vào các hoạt động quan trọng
  • Cảm thấy mất gắn kết hoặc xa lạ với người khác
  • Liên tục mất khả năng trải nghiệm các cảm xúc tích cực (ví dụ như hạnh phúc, sự hài lòng, cảm nhận yêu thương)
  • Thay đổi sự thức tỉnh và tính phản ứng
  • Khó ngủ
  • Dễ cáu gắt hoặc tức giận dữ dội
  • Hành vi tự hủy hoại hoặc liều lĩnh
  • Vấn đề tập trung
  • Tăng phản ứng giật mình
  • Tăng cảnh giác

Ngoài ra, các biểu hiện phải gây ra tình trạng đau khổ đáng kể hoặc làm suy giảm đáng kể chức năng xã hội hoặc nghề nghiệp và không có liên quan đến các ảnh hưởng sinh lý của một chất hoặc bệnh nội khoa khác.

Điều trị

Liệu pháp phơi nhiễm hoặc liệu pháp tâm lý khác, bao gồm cả liệu pháp tâm lý nâng đỡ SSRI hoặc điều trị dùng thuốc

Liệu pháp tâm lý đầu tay được sử dụng, liệu pháp phơi, liên quan đến việc tiếp xúc với các tình huống mà người đó né tránh vì chúng có thể khơi gợi hồi tưởng về sang chấn. Tiếp xúc nhiều lần trong tưởng tượng với trải nghiệm sang chấn của bản thân thường giúp giảm bớt đau khổ sau một số sự gia tăng khó chịu ban đầu.

Tái nhận thức và giải mẫn cảm thông qua chuyển động nhãn cầu là một dạng của liệu pháp phơi nhiễm. Đối với liệu pháp này, bệnh nhân được yêu cầu nhìn theo ngón tay di chuyển của nhà trị liệu trong khi họ tưởng tượng bị tiếp xúc với sang chấn.

Vì lo âu thường mãnh liệt, liệu pháp tâm lý nâng đỡ đóng một vai trò quan trọng. Các nhà trị liệu phải thể hiện sự thấu hiểu và đồng cảm, nhìn nhận và thừa nhận nỗi đau tinh thần của bệnh nhân và tính thực tế của các sự kiện sang chấn. Các nhà trị liệu cũng phải khuyến khích bệnh nhân đối mặt với những kí ức thông qua tiếp xúc giải mẫn cảm và các kỹ thuật học tập để kiểm soát lo âu. Đối với cảm nhận tội lỗi khi là người sống sót, liệu pháp tâm lý nhằm giúp bệnh nhân hiểu và thay đổi thái độ tự phê phán và trừng phạt của họ có thể sẽ hữu ích.

Xem thêm: Các bệnh lý rối loạn trầm cảm điển hình

Đặt lịch miễn phí